1. Wrocławski Program Kontroli Komarów
2. Zwalczanie komarów
3. Ekologia
4. Biologia komarów
5. Medyczne znaczenie komarów kłujących
6. Zdjęcia

WROCŁAWSKI PROGRAM KONTROLI KOMARÓW.

Założenia ogólne.
Wiadomo powszechnie, że systematyczne używanie niespecyficznych preparatów chemicznych, m.in. podczas akcji zwalczania komarów w największym stopniu są szkodliwe dla wielu pożytecznych wilgociolubnych gatunków owadów, które często współwystępują w biotopach wodnych i lądowych), naruszają całokształt warunków przyrodniczych i mogą wpływać na zubożenie składu konkurencyjnych gatunków muchówek związanych z tymi środowiskami.
Integrowane strategie walki z komarami, oparte na dominującej roli metod biologicznych, wymagają dokładnego rozpoznania składu gatunkowego organizmów będących przedmiotem zwalczania na danym terenie, ich ekologicznych uwarunkowań i wzajemnych relacji, a także obserwacji warunków klimatycznych sprzyjających powstawaniu miejsc wylęgu (Lonc i Rydzanicz 1999, Mierzejewska 2000).

Praktyka.
Program funkcjonuje od 1998 roku i jest realizowany przez Wydział Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miasta Wrocławia i pracowników naukowych Uniwersytetu Wrocławskiego. Jego zadaniem jest ograniczanie, a nie całkowita likwidacja komarów (larw i osobników dorosłych) w środowisku. Dlatego ich podstawę stanowi regularny monitoring dynamiki rozwoju komarów w wyznaczonych na terenie miasta punktach kontrolnych, celem wyznaczania optymalnych momentów do zastosowania bezpiecznych dla ludzi i środowiska biopreparatów (larwicydów). Dlatego udział zabiegów z zastosowaniem preparatów biologicznych na terenie Wrocławia stale rośnie . Likwidacja stadiów wodnych komarów zapobiega ich przekształceniu w osobniki dojrzałe, których zwalczanie jest droższe, mniej skuteczne i nie obojętne dla środowiska. Z tego powodu działania skierowane przeciwko owadom dorosłym z wykorzystaniem preparatów chemicznych (adultycydów) organizowane są w sytuacjach nadzwyczajnych (np. po intensywnych deszczach, powodziach), skutkujących zwiększeniem liczby miejsc wylęgu komarów i ich  powierzchni, jak również gwałtownym pojawianiem się w nich larw komarów. Wszystkie wykorzystywane na terenie miasta preparaty (biologiczne i chemiczne) mają rekomendacje Inspekcji Sanitarnej, a za techniczny aspekt ich zastosowania odpowiadają profesjonalne firmy dezynfekcji dezynsekcji i deratyzacji.
Osobą organizującą biologiczny monitoring komarów na terenie Wrocławia od samego początku funkcjonowania Programu jest dr Katarzyna Rydzanicz  z Instytutu Genetyki i Mikrobiologii Uniwersytetu Wrocławskiego (www.microb.uni.wroc.pl).
Zespół zajmujący się monitoringiem środowiskowym komarów realizuje również szereg innych badań umożliwiających poznanie biologii i ekologii wrocławskich populacji komarów, a tym samym skuteczniejsze funkcjonowanie działań ograniczających ich uciążliwość. 

Biologiczne zwalczanie komarów, którego głównym narzędziem jest szczep bakterii Bacillus thuringiensis israelensis postanowiono rozszerzyć o dodatkowe naturalne czynniki ograniczające. Rezultatem tego było zlecenie przez Wydział Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miejskiego Wrocławia opracowania nt.” Ekspertyza dotycząca biologicznych metod zwalczania komarów na terenie miasta Wrocławia ze szczególnym uwzględnieniem ryb i płazów” ( dr Wojciech Jankowski, dr Jan Kotusz, prof. dr hab. Maria Ogielska ). Duże sukcesy na tym polu odnosi się od 2002 roku do chwili obecnej. Wydział Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miejskiego Wrocławia nawiązał współpracę z  Ośrodkiem Zarybnieniowym Polskiego Związku Wedkarskiego w Szczosrym, od którego pozyskuje gatunki ryb odżywiające się larwami komarów, nie dopuszczając do wylęgu form dorosłych. W corocznej akcji zarybia się 50 zbiorników wodnych na terenie Wrocławia ( stawy, starorzecza, oczka wodne). Gatunkami ryb przewidzianymi do walki z komarami są: liny, karasie, wzdręgi, słonecznice, jazie.
Poniższa tabela obrazuje ilości wpuszczonych ryb:

Zestawienie ilościowe zarybionych zbiorników w latach 2002 – 2006 w ramach biologicznej walki z komarami na terenie Wrocławia

Zarybianie różnych akwenów na terenie miasta poprzedziło wykonanie szczegółowego opracowania nt. „Inwentaryzacja i ocena przyrodniczo–użytkowa starorzeczy, nieużytków wodnych i zbiorników wodnych na terenie miasta Wrocławia”. Na podstawie uzyskanych wyników zarybiano zbiorniki spełniające następujące wymagania:
zapewniające przeżywalność wpuszczonych ryb tzn. niewysychające w okresie letnim i nieprzemarzające całkowicie w zimie ( min. 8-10 m³, średnia głębokość 0.5 m), niezanieczyszczone ściekami oraz blisko siedzib ludzkich, gdzie uciążliwość komarów jest największa.

Ograniczanie zabiegów chemicznych do niezbędnego minimum skutkuje wypracowaniem metody biologicznej o szerszym spektrum działania które wdraża Urząd Miejski Wrocławia. Dzięki wprowadzeniu zarybień w miejscach wylęgu komarów populacja tych owadów znacznie zmniejsza się. W przeciwieństwie do preparatów bakteryjnych których trwałość po wpuszczeniu do wody określa się na 48 godzin, ryby będą niszczyć larwy komarów przez cały okres ich pojawiania. Preparaty bakteryjne stosuje się tam gdzie zbiorniki są zbyt małe dla ryb oraz są zanieczyszczone. Nad biologicznym zwalczaniem komarów prowadzony jest naukowy nadzór.

Obserwacje prowadzone w zbiornikach objętych introdukcją ryb wykazują trafność i oraz skuteczność tej metody walki. W trakcie badań stwierdzono obecność pojedynczych larw komarów na przestrzeni całego sezonu, przy czym w żadnym przypadku nie zanotowano zjawiska ich masowego wylęgu.

Indywidualna ochrona przed komarami w domu i ogrodzie.
Ochrona przed komarami sprowadza się do przeprowadzania działań sprzyjających ograniczaniu liczebności oraz uciążliwości komarów w najbliższym otoczeniu (domu, ogródka) .
Wśród najważniejszych należy wymienić:

1. usuwanie komarów z ich zimowych kryjówek,
2. usuwanie z ogródków przedmiotów (pojemniki, puszki, opony) mogących przypadkowo gromadzić wodę, np. deszczową, stanowiąc tym samym dogodne miejsca do wylęgu komarów
3. przykrywanie wszelkich pojemników celowo gromadzących wodę (np. beczki) do podlewania roślin by ograniczyć samicom dostępu do powierzchni wody, gdzie mogłyby złożyć jaja. W przypadku nieużywanych pojemników wystarczy je obrócić powierzchnią gromadzącą wodę do podłoża.
4. W przypadku przydomowych oczek wodnych należy pamiętać o regularnej wymianie wody, umożliwieniu przepływu wody lub wprowadzanie do nich komarożernych gatunków ryb, np. karaś, jaź, wzdręga, słonecznica;
5.  regularne czyszczenie basenów i wprowadzanie do nich wody chlorowanej.
   Pamiętaj! Aby nie dawać komarom szans rozwoju w Twoim otoczeniu nie gromadź niepotrzebnie wody, a tę którą przechowujesz, regularnie wymieniaj.

Oprócz środowiskowych działań skierowanych przeciwko komarom niezmiernie istotna jest indywidualna ochrona przed ukąszeniami polegająca m.in. na:

1. stosowaniu preparatów, zawierających substancje odstraszające owady, stosowane na skórę bądź odzież. W tej metodzie ważne jest, aby używane preparaty charakteryzowały się m.in. wysoką i długotrwałą skutecznością, oddziaływaniem na wiele grup owadów w różnych strefach klimatycznych, bezpieczeństwem stosowania (poprzez wykorzystanie nietoksycznych lub naturalnych substancji aktywnych), brakiem działań niepożądanych oraz możliwością zastosowania wśród szerokiej grupy odbiorców (dzieci, dorośli, osoby o wysokiej wrażliwości skóry).
2. Zastosowaniu działań utrudniających dostanie się owadów do domu - stosowanie moskitier i elektrofumigatorów.